Beste leerlingen, Jullie deel en hoofdvragen zien er al goed uit! Maar bij welke deel vraag zouden jullie graag een practisch onderzoek willen doen? Dan kan ik iets specifieker gaan nadenken over wat jullie misschien zouden kunnen doen. Met vriendelijke groet, Ismene

Beste stijn, Dit is opzich een goed plan maar hebben jullie enig idee wat de de regulerende stof in het medicijn is wat jullie willen gaan onderzoeken. Want ik denk dat het wel handig is al jullie je focussen op één medicijn. Want elk medicijn heeft natuurlijk een andere stof die de afgifte reguleerd. Als jullie meer vragen hebben hoor ik het graag! Met vriendelijke groet, Ismene

Beste Veerle, Ik ga deze week voor je uitzoeken of ik iets kan vinden. Als je zelf zou willen zoeken zou je al op google scholar kijken of je artikelen hier over kan vinden. Groetjes, Ismene

Beste Danaë, Het is handig om als eerste je hoofdvraag op te stellen, voordat je al je deelvragen en praktisch onderzoek gaat bedenken. Want het doel van je deelvragen en practicum is om samen je hoofdvraag te beantwoorden. Om een hoofdvraag op te stellen is het belangrijk om een open vraag te stellen, dus een vraag die begint met wat, waarom, waardoor enz.. En bedenk dan als hoofdvraag iets wat je interessant vind of wat je zou willen onderzoeken, en zorg ook dat het een afgebakende vraag is zodat je niet een te groot onderzoek gaat doen wat je niet kan uitvoeren. Dus bijvoorbeeld focus je alleen op de maatschappelijke kant of juist op de praktische kant. Als je dan eenmaal een hoofdvraag heb is de bedoeling dat je deelvragen bedenkt die samen dan antwoord geven op je hoofdvraag. Ik hoop dat je hier al iets verder mee komt! Laat weten als het niet lukt om een hoofdvraag en deelvraen op te stellen! Groetjes, Ismene PWS TU Delft

Beste Sanne en Joy Bij PWS zelf doen wij geen onderzoek naar bacteriofagen. Wel is er een PhD'er aan de TU die hier veel onderzoek naar doet, zijn naam is Stan J.J. Brouns. Je kan altijd een mailtje sturen en vragen of je een dag mee kan lopen! Dit is ook de link naar de site van de onderzoeksgroep https://www.brounslab.org/ , misschien kunnen jullie hier nog meer informatie op vinden die jullie zoeken. Als jullie nog meer vragen hebben hoor ik het graag! Met vriendelijke groetjes, Ismene Scheikunde en biologie PWS TU Delft

Beste Annemarie, Met jullie hoofdvraag kan ik jullie helpen. Want de hoofdvraag die jullie nu hebben opgesteld is een beetje 'random' vergeleken met jullie deelvragen. Het belangrijkste van een goede hoofd en deelvragen zijn dat de deelvragen samen een goed antwoord geven op de hoofdvraag. Ik zou eerder aan een hoofdvragen denken zoals ' Welke reacties vinden er in het menselijk lichaam plaats als iemand XTC gebruikt of 'waarom gaat iemand 'trippen' als hij/zij XTC gebruikt? Dan kan je als deel vragen hebben; uit welke stoffen bestaat XTC, welk stofje uit XTC heeft invloed op menselijk brein enz.. Alleen het moeilijk om met deze hoofdvraag een praktisch onderzoek te doen. Want je gaat zelf geen XTC gebruiken. Maar je zou wel iets kunnen uitwerken met het nabootsen van de effecten. Dan bedoel ik eigenlijk in de richting van mensen een soort "beperking" te geven en ze dan dingen te laten uitvoeren. Dus duizeligheid nabootsen door ze rondjes laten rennen. Zintuigen verminderen door oordoppen of een wazige bril opzetten. Je praktisch onderzoek gaat dan in de richting van welke beperkingen krijgen mensen door verdovende middelen. En dus niet specifiek van XTC Ik hoop dat ik hiermee een beetje heb geholpen. Als je nog vragen hebt over je opzet of meer over een praktisch onderzoek, hoor ik ze graag. Met vriendelijke groeten, Ismene PWS TU Delft

Beste Reza, Hierr heb ik een site gevonden waar een proef wordt uitgelegd over de resistentie van bacteriën, het gaat dus niet over antibiotica maar het komt neer op het zelfde. https://scheikundejongens.nl/2011/09/een-pws-ideetje-over-resistente-bacterien Ik hoop dat je hier wat aan hebt, maar pas wel altijd op met dingen resistent maken en zorg dat je goed begeleid wordt door je leraar/lerares. Met vriendelijke groet, Ismene PWS TU Delft

Beste Maya en Naomi Ik stuur het voorschrift naar jullie toe! Nee helaas heb ik niet het voorschrift voor paracetamol. Met vriendelijke groet, Ismene PWS TU Delft

Beste Floris, Wat zou je willen weten over lachgas? Wat is je hoofdvraag en deelvragen? Als ik deze weet kan ik je verder op weg helpen. Om meer nuttige informatie te vinden kan je zoeken op google scholar hier zijn veel wetenschappelijke artikelen te vinden. Met vriendelijke groet, Ismene PWS TU Delft

Beste Niki & Ikhlasse, Bij alle ziektes zouden jullie een goed pws kunnen maken . Alleen is het moeilijke om iets praktisch te doen met Crispr cas9 op school. Daarom zouden jullie met jullie praktische opdracht misschien kunnen denken aan hoe je het beste met een persoon met die deze ziekte om moet gaan. Met vriendelijke groet, Ismene PWS TU Delft

Hoi Lenka en Kathelijne, Wat een interessant onderwerp. Helaas heeft de TU Delft niet de capaciteit om scholieren gebuikt te laten maken van de HPLC. Als jullie nog iets anders nodig hebben hoor ik het graag! Met vriendelijke groet, Ismene PWS TU Delft

Beste Laurensz, Op zich is je hoofdvraag specifiek genoeg, alleen is het wel een moeilijk onderwerp. Een van onze studenten bij PWS is lang een professor geweest en heeft hem wat vragen gesteld. Daar kwam dit uit. Graag wil ik nog benadrukken dat het gebruik van de crispr-cas9 methode op menselijke cellen momenteel een groot ethieke kwestie is. Zeker als je kijkt naar wat er in china is gebeurt met de eerste GM baby. Dit is zeker iets wat je in je profielwerkstuk kunt meenemen om het belang hiervan te laten zien. • kunnen plasmiden in specifieke eukaryotische cellen (en met nadruk op menselijke cellen) worden ingebracht, die dan ook werkzaam zijn en blijven? Er zijn plasmides die ook in eukaryotische cellen kunnen delen en voor gen expressie gebruikt kunnen worden. Deze gebruiken wel andere replicatie mechanismen dan bacteriele plasmide. • delen deze plasmiden dan ook mee met de celdeling? Ja • als een gfp gen d.m.v. de crispr-cas9 methode in het dna wordt ingevracht van een menselijke cel, moet het gemodificeerde cas9 eiwit samen met het gen voor de aanmaak van gfp dan heel precies in de celkern worden gebracht? Voor de duidelijkheid: het gen wordt vaak ingebracht in het genoom van de cel (dus in de chromosomen), niet in een plasmide. Daarvoor moet het Cas9 eiwit, een gidsRNA en het integratie fragment aanwezig zijn in de cel. Cas9 kan daarbij als DNA toegevoegd worden (als plasmide, of in het genoom) of tegelijkertijd met de andere onderdelen als eiwit. Welke methode het beste werkt is onder andere van het type cel en van het type modificatie afhankelijk. • of kan een cas9 eiwit samen met een gfp gen 'gewoon' in een cel worden gespoten en vind het zelf zijn weg naar het DNA? In theorie kan dat maar het is niet heel makkelijk. Vaak is de “transformatie” (dus de injectie) niet triviaal. • tot hoe ver kan Uv licht door het menselijk lichaam dringen? Waarvoor wil je dit precies weten? UV licht is namelijk niet nodig voor het gebruik van GFP. In princiepe volstaat licht van een laser met een golflengte van 488 nm, die dus minder energie-dragend is en daarom dieper het menselijk lichaam binnendringt. Je kan GFP op zich wel exciteren met UV, maar dat is niet erg efficient en UV bestraling is gevaarlijk voor de menselijke huid (met name vergroot het de kans op DNA schade en dus op kanker). • tot hoever zou, wanneer een cel gfp kan uitscheiden in het lichaam, dit kunnen doordringen dat kan worden gezien op het blote oog wanneer uv licht op het lichaam wordt geschenen? Ten eerste wordt GFP niet vanzelf door cellen uitgescheiden, het blijft in princiepe in de cel zelf. Je kan het wel laten secreteren, maar daar moet je dan extra voorzieningen voor treffen, zoals een zogenaamde export tag. Verder is GFP met het blote oog niet goed zichtbaar. In heel extreme gevallen kan je het wel zien, zoals als je ‘fluorescent gfp rabbit’ googled, maar dat is alleen in het donker en met zeer efficiente expressie van GFP. Als je de expressie van GFP op cellulaire schaal wil zien kan dat wel goed, met name door een fluorescentie microscoop of flow cytometer te gebruiken. Ook raadde hij nog dit artikel aan0_1567798645315_CRISPR.pdf. En als je nog meer artikelen zoek kan je ook altijd nog op google scholar zoeken. Ik hoop dat je iets aan deze info heb. Als je nog vragen heb hoor ik het graag! Met vriendelijke groet, Ismene PWS TU Delft

Beste Rinske en fenne, Bij PWS TU Delft hebben wij geen onderzoeken met placebo effecten, ook is het moeilijk om zelf op school een onderzoek te doen wegens ethische kwestie. Maar er is wel heel veel literatuur over te vinden. Jullie zouden ook een heel literair onderzoek kunnen doen. Op google scholar zijn allemaal wetenschappelijke onderzoeken te vinden, waar veel informatie in staat. Sorry dat ik jullie niet echt verder kan helpen. Met vriendlijke groetjes, Ismene PWS TU Delft

@Ismene-Usman Heel erg bedankt!

Beste Nikki, Sonja en Sanne Om te bepalen hoe schadelijk een stof is zijn er verschillende factoren bepalend. Zo heb je de LD50 waarde dit is de concentratie van een stof waarbij bij een inname 50% van een populatie zal overlijden. En de MAC-waarde dit is de maximaal aanvaarde concentratie van een (schadelijke) stof die na inademing gedurende een arbeidsperiode geen nadelige gevolgen hebben op de gezondheid. Aan de hand van deze twee waarde kan je bepalen hoe gevaarlijk een stof is voor het milieu en mensheid. Deze waardes zijn zelf moeilijk te meten maar deze waardes zijn te vinden in de msds van de stof. De MSDS is een bestand met allerlei gegeven van een stof, deze kun je van alle stoffen of internet vinden. Met vriendelijke groet, Ismene PWS TU Delft

Hoi, Door middel van een H-NMR of C-NMR spectrum kan worden aangetoond of het gewenste reactie product is ontstaan, alleen is dit helaas niet mogelijk op de TU Delft. Als jullie nog andere vragen hebben hoor ik het graag. Groetjes, Ismene Scheikunde en Biologie PWS TU Delft

@lauravargiu Hallo Laura en Chymene, Ik heb op Google scholar, de zoekmachine van Google specifiek voor wetenschappelijke artikelen, gezocht of ik wat voor jullie kon vinden over 1) prostaglandinen en aspirine hindering en 2) werkwijze om protaglandinen niveau's te meten. Hieronder staat een lijstje artikelen hiervoor: 1). Artikel 1, artikel 2 en artikel 3. 2). Artikel 4 Wat ik wel moet meegeven, zoals je kunt lezen in artikel 4, heb je veel apparatuur nodig die bij jullie op school waarschijnlijk niet zal staan. Daarnaast moet je ook bloed afnemen van een persoon en dan zal ook niet zomaar kunnen en mogen. Als jullie dit zouden willen doen dan zou dat bij een externe instantie moeten, wellicht zouden jullie zelfs kunnen kijken bij de bloedbank. Wij kunnen jullie niet helpen met dit onderzoek, omdat wij niet genoeg capaciteiten hebben om alle scholieren te helpen met hun praktisch onderzoek. Met vriendelijke groeten, Sanne

@vraaghetmaar Hallo, Ik kan je wel helpen! Ik zal niet een kant-en-klare hoofdvraag aan je geven, maar ik kan wel meehelpen met het uitdenken van een hoofdvraag. Het handigste vind ik altijd om twee dingen na te gaan bij het uitdenken van een hoofdvraag: Wat zou ik willen weten over dit onderwerp? Wat is het laatste nieuws op dit gebied? Dit kan je vaak helpen met ideeën geven voor je onderzoek en zorgt ervoor dat je onderzoek actueel is. Je kunt ook de tips bekijken uit ons stappenplan. Hopelijk komt je hiermee een beetje vooruit. Groetjes, Sanne

@Lisa-Voets Hallo Lisa, Ik zou je graag eerst willen vragen of je je hoofd- en deelvragen met mij zou kunnen delen. Zou je ook kunnen uitleggen wat je uit het meelopen hoopt te halen en wat voor vragen je hebt over het onderwerp? Ik vraag dit omdat wij graag eerst een goed beeld hebben van je zou willen leren en om ervoor te zorgen dat jullie goed voorbereid zijn voordat ik ga rondvragen of een onderzoeker tijd voor jullie heeft. Als jullie hier op kunnen terugkomen, dan kan ik daarna kijken wat ik voor jullie kan doen. Met vriendelijke groeten, Sanne